Báo chí đã ‘chết’ rồi ư?

Bên dưới là bài phát biểu của Tổng biên tập tờ Malaysiakini (tạm dịch là Malaysia ngày nay), Steven Gan, tại bữa tối thường niên của Hiệp hội Nhà báo Hồng Kông (HKJA) vào ngày 18.5.2019.

  



Tôi được mặc định là một nhà báo, không phải do sắp đặt. Khi còn trẻ, tôi muốn trở thành một kiến trúc sư. Thực ra, tôi đã hoàn tất một nửa thời gian học Kiến trúc ở Úc trước khi nhận ra điều hối thúc tôi không phải là xây những tòa nhà kính. Đừng hiểu làm ý tôi, tôi vẫn yêu kiến trúc. Nhưng hiện tại, tôi đang làm báo. 


Sau khi tốt nghiệp, tôi đến Hồng Kông, là nơi dừng chân khi tôi du lịch khắp châu Á. Tôi lúc đó là một nhà báo “ba lô”, đi từ nước này đến nước khác, tôi thấy đau khổ vô cùng, đói nghèo và thiếu thốn tuyệt đối. Nhưng đồng thời, tôi cũng thấy sự kiên cường, can đảm và lạc quan. Điều đó đã cho tôi hy vọng.


Cuối cùng tôi quay về Malaysia và hiểu rằng cách duy nhất để tôi có thể làm báo “thực sự” là tự mình sản xuất. Ở Malaysia, nhiều tờ báo, đài radio, kênh truyền hình, đều do các đảng phái chính trị trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu. Không gian dân chủ duy nhất còn lại chính là mạng. Đó là cách Malaysiakini được hình thành, với sự giúp đỡ của người đồng sáng lập Premesh Chandran.


Mặc dù chính phủ cam kết không kiểm duyệt Internet, Malaysiakini đã bị cảnh sát khám xét năm lần. Thông thường, máy tính của chúng tôi bị chuyển đi. Lần đầu tiên là khi Thủ tướng đương thời Mahathir Mohamad ở cuối nhiệm kỳ đầu tiên. Tất cả các máy tính của chúng tôi đã bị thu giữ. Trong 20 năm qua, chúng tôi đã bị quấy rối, bắt giữ và kiện, thậm chí từ cựu Thủ tướng Najib Razak, hết lần này đến lần khác. 
Trong 20 năm qua, chúng tôi đã bị quấy rối, bắt giữ và kiện - kể cả bởi thủ tướng Najib Abdul Razak - hết lần này đến lần khác.





Internet của mọi thứ


Ngày nay, khi chúng ta nói về Công nghiệp 4.0 và Internet của mọi thứ, khoảng cách giàu nghèo tiếp tục mở rộng. Sự tập trung của việc giàu có thậm chí còn trần trụi hơn - một số người kiếm được rất nhiều tiền đến nỗi có thể kéo dài hàng ngàn kiếp, trong khi hàng trăm triệu người phải vật lộn để kiếm sống mỗi ngày.


Tuy nhiên, hệ thống tư bản toàn cầu đang được giới truyền thông bán như một mô hình tuyệt vời cho loài người. Có lẽ thị trường là một mô hình hoạt động tốt vì số ít và không phải cho mọi người. Có lẽ thị trường có thể là một cỗ máy tạo ra sự giàu có tuyệt vời, nhưng không quá tuyệt vời khi xây dựng một xã hội nhân văn và công bằng.


Có lẽ khi chúng ta lên tiếng chống lại các chế độ độc đoán, chúng ta cũng nên quan tâm đến chế độ độc tài của thị trường.


Đó là điều mà Malaysiakini đã đặt ra, thách thức không chỉ với chế độ độc đoán, mà còn tìm ra một mô hình khả thi, có thể đứng vững với chế độ độc tài của thị trường.


Kể từ khi thành lập, Malaysiakini được thúc đẩy từ một nguyên tắc chính: truyền thông độc lập cần tài chính độc lập.


Rất may, chúng tôi đã có thể ít nhiều sống theo nguyên tắc đó, trong hai thập kỷ qua. Điều này chủ yếu là vì chúng tôi đã gây quỹ từ độc giả của mình thông qua Đăng ký (Subscriptions) 15 năm trước, rất lâu trước khi các cơ quan truyền thông tin rằng nhiều người sẵn lòng trả tiền cho nội dung trực tuyến.



Báo chí đang bị đe dọa?


Nhiều người cho rằng báo chí đang bị đe dọa. Nhưng trên thực tế, chính là các cơ quan truyền thông đang bị đe dọa, không hẳn là báo chí.
Vai trò của các nhà báo, trong việc ghi lại các sự kiện, trình bày sự thật, xây dựng ý kiến, vẫn ở đấy. Tuy nhiên điều đó không có nghĩa là báo chí không bị bao vây. Nó có thể đến từ những người mặc quân phục, trang phục công sở hay hoạt động máy tính. 


Hơn nữa, các cuộc tấn công vào báo chí không chỉ đến từ chính phủ hoặc những kẻ độc ác được các tên trùm ma túy thuê, hay những kẻ cuồng tín tôn giáo. Mối đe dọa đối với báo chí cũng đến từ các nhà cung cấp tin tức giả, trò đùa và các công ty công nghệ.




Có một bộ phim tài liệu mới gọi là "Các biện pháp tích cực". Nó lập luận rằng việc can thiệp của Nga vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016 được thử bắt đầu từ cuộc bầu cử Ukraine năm 2004, và sau đó là ở Estonia và Georgia.


Tiền đề của hoạt động bí mật này của Nga rất đơn giản, thay vì gửi xe tăng, họ làm suy yếu nền dân chủ bằng cách gây chia rẽ.
Nếu mọi người bị chia rẽ trong một quốc gia, họ không thể tự bảo vệ mình. Mục đích là để thúc đẩy những kẻ cực đoan ở cả hai phía khiến chính trị trở nên phân cực hơn. Sau đó, họ sẽ nói dối và nó sẽ ‘tự sống’, họ không cần phải truyền bá, truyền thông xã hội sẽ làm điều đó.
Hãy tưởng tượng, nếu có thể phá hoại nền dân chủ ở quốc gia hùng mạnh nhất thế giới thành công, chắc chắn rằng mọi chính trị gia theo hướng ‘mị dân’ đều muốn làm điều tương tự trong thế giới nhỏ bé của họ.



Chiến đấu lại


Vì vậy, chúng ta phải chống lại mối đe dọa mới đối với các nền dân chủ ở khắp mọi nơi. Về ngắn hạn, chúng ta sẽ cần điều tra và vạch trần những "biện pháp tích cực" đó ở các nước, nếu có.


Chúng tôi cũng sẽ cần phải có các nhóm tự do báo chí, Reporters San Frontiers, Ủy ban Bảo vệ Nhà báo, Liên đoàn Nhà báo Quốc tế và nhiều nhóm khác, hợp tác để đưa Facebook, WhatsApp, Twitter, Instagram và các nền tảng tương tự chịu trách nhiệm. Họ phải đảm bảo nền tảng của họ không bị các thế lực chống dân chủ khai thác.

 



Và về lâu dài, chúng ta sẽ phải đóng vai trò cải thiện kiến thức hiểu biết truyền thông, trên các phương tiện truyền thông đại chúng, ở nhà và trong các trường học.


Thật sự, lần đầu tiên sau một thời gian dài, chúng tôi, các nhà báo trên khắp thế giới, có một vấn đề liên quan đến tất cả chúng ta; bắc và nam, đông và tây.


Chúng ta phải bảo vệ báo chí. Chúng ta phải đảm bảo rằng vai trò của các nhà báo trong việc ghi lại các sự kiện, trình bày sự thật, xây dựng ý kiến vẫn tồn tại.


Chúng tôi cần báo chí, dưới bất kỳ hình thức nào, bởi vì dân chủ là khi các cử tri đưa ra lựa chọn sáng suốt ở thùng phiếu. Và điều đó chỉ có thể xảy ra nếu có những nguồn tin tức đáng tin cậy, với thông tin chính là sự thật, đáng tin cậy và chính xác.


Thật không may, những kẻ độc tài và mị dân ngày nay đã tìm thấy một cách dễ dàng để giết chết nền dân chủ. Họ làm điều này bằng cách giết báo chí đầu tiên. Đây là lý do tại sao chúng ta phải tiếp tục làm báo, vì dân chủ được phục vụ tốt hơn với nhiều báo chí hơn, không phải ít hơn.

Một trận thua?


Tôi biết đôi khi chúng ta đang chiến đấu cho một trận thua. Tôi cũng cảm thấy như vậy trong nhiều năm tôi ở Malaysiakini. Nhưng chúng tôi đã không bỏ cuộc.


Cuối cùng, chúng tôi đã giúp loại bỏ một chính phủ tham nhũng và độc tài, nắm quyền từ khi Malaysia giành được độc lập 60 năm trước. Tuy nhiên, cuộc đấu tranh vẫn tiếp tục.




Hãy tin tôi, báo chí làm nên sự khác biệt, nó có thể giúp trao quyền cho mọi người, nó có thể mang lại sự thay đổi, cải thiện cuộc sống.
Có một câu trích dẫn mà tôi đã bắt gặp vài năm trước, và tôi đã cố gắng sống theo. Tôi hy vọng rằng nó sẽ là kim chỉ nam của bạn, vì nó đã là của tôi, khi bạn bắt đầu hành trình đóng góp chút ít của mình để thay đổi thế giới.


Nó như thế này:
Mọi người là phi logic, vô lí và tự cho mình là trung tâm,
Dù sao cũng hãy yêu họ.
Điều tốt đẹp mà bạn làm hôm nay sẽ bị lãng quên vào ngày mai,
Cứ làm tốt dù sao đi nữa.
Những gì bạn đã dành nhiều năm để xây dựng có thể bị phá hủy trong đêm,
Nhưng vẫn cứ xây dựng.
Gửi đến thế giới điều tốt nhất của bạn, và họ sẽ đối xử không công bằng với bạn,
Nhưng hãy gửi đến thế giới điều tốt nhất của bạn.

Khoa Báo Chí

 

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.